Yaklaşık 77 bin yıl önce Türkiye topraklarında var olan Üçağızlı II Mağarası, insanlık tarihinin en gizemli dönemlerine ışık tutan bulgulara ev sahipliği yaptı. Bu mağara, önce Neandertallerin, ardından ise Homo sapiens türünün yaşam alanı haline geldi.
İki türün zaman içindeki geçişi ve bölgeyi kullanımı, tarih öncesi dönemde yaşamış olan bu iki grubun birbirinden kopuk olmadığını gösteriyor. Arkeolojik veriler, modern insanların bu mağaraya yerleştiğinde, önceki sakinlerden kalan alışkanlıkları olduğu gibi devraldığını kanıtlıyor.
Paleolitik döneme dair yapılan çalışmalar, Neandertaller ve Homo sapiens arasındaki etkileşimin boyutlarını belirlemek için devam ediyor. Fransa’daki Mandrin Mağarası gibi bazı bölgelerde bu iki türün tamamen farklı kültürlere sahip olduğu gözlemlenirken, İsrail’deki Tinshemet Mağarası gibi alanlarda cenaze gelenekleri ve teknolojik uygulamaların paylaşıldığı görülüyor. Üçağızlı II Mağarası’ndaki son keşifler, bu tartışmaya yeni bir boyut kazandırdı. Uzmanlar tarafından bulunan altı diş ve çene kemiği parçası, Neandertallerin 77 bin yıl önce mağarada bulunduğunu, Homo sapiens topluluklarının ise 59 bin yıl önce bu noktaya ulaştığını netleştirdi.
Mağara içerisinden çıkarılan 19 binden fazla taş alet ve 24 bini aşkın hayvan kalıntısı, bölgedeki yaşamın detaylarını gözler önüne seriyor. Verilerin incelenmesi sonucu, Homo sapiens’in avlanma ve alet yapımı konusunda Neandertallerin geliştirdiği yöntemleri benimsediği anlaşıldı. Özellikle 29 tanesi Columbella rustica türüne ait olan toplam 59 deniz kabuğu, araştırmacıların dikkatini çeken en önemli bulgu konumunda. Besin değeri taşımayan bu deniz kabuklarının takı ve dekoratif amaçla kullanılmış olması, iki insan türü arasında sadece pratik değil, sembolik bir kültür aktarımının da yaşandığını kanıtlıyor.
Kültürel alışverişin sırrı
Proceedings of the National Academy of Sciences dergisinde yayımlanan bulgular, Gaziantep Üniversitesi'nden Profesör İsmail Baykara ve ekibi tarafından değerlendirildi. Baykara, iki tür arasındaki bu denli yoğun sürekliliği görmenin kendileri adına oldukça şaşırtıcı olduğunu belirtiyor.
Levant bölgesinin, antik çağlardaki genetik ve kültürel etkileşimler açısından kilit bir role sahip olduğu görüşü öne çıkıyor. İki türün sahip olduğu benzer bilişsel ve davranışsal seviyeler, mağaradaki yaşama biçimlerinde izlerini bırakmış durumda. Yine de beyin yapısı ile davranışsal karmaşıklık arasındaki ilişki, bilim dünyasında keşfedilmeyi bekleyen bir alan olmaya devam ediyor. İleride yapılacak yeni kazı çalışmaları, bu antik ortaklığın sınırlarını daha net bir şekilde çizecek.