Bilgisayarınızdaki iki USB-C bağlantı noktası dışarıdan tamamen aynı görünebilir, ancak hız konusunda biri 10 Gbps ile sınırlıyken diğeri 80 Gbps’ye kadar çıkabilir. USB teknolojisinin yıllar içinde kazandığı farklı sürümler ve yeniden adlandırılan standartlar, bağlantının yalnızca şekline bakarak hızını anlamayı zorlaştırıyor.
Bugün USB ailesinin en hızlı üyesi USB4 Sürüm 2.0. 2022’de tanıtılan standart yalnızca USB Type-C bağlantısını kullanıyor ve çift yönlü veri aktarımında 80 Gbps’ye kadar bant genişliği sağlayabiliyor. Bu nedenle “USB 80Gbps” adıyla da anılıyor.
Standart yalnızca dosya aktarımı için geliştirilmiş değil. Üreticinin sunduğu özelliklere bağlı olarak aynı bağlantı üzerinden güç, video sinyali ve PCI Express trafiği de taşınabiliyor. DisplayPort 2.1 desteği de sistemin önemli parçalarından biri.
USB4 Sürüm 2.0 tek yönde 120 Gbps’ye çıkabiliyor
USB4 Sürüm 2.0’ın dikkat çeken özelliklerinden biri asimetrik çalışma seçeneği. Özellikle yüksek çözünürlüklü ekranlar gibi tek yönde daha fazla bant genişliği isteyen kullanım senaryolarında bağlantı, bir yönde 120 Gbps’ye çıkarken ters yönde 40 Gbps’yi koruyabiliyor.
Ancak bağlantının üzerinde USB-C bulunması bu hızlara ulaşmak için yeterli değil. Bilgisayardaki portun, bağlanan cihazın ve kullanılan bağlantının USB4 Sürüm 2.0’ı desteklemesi gerekiyor. Zincirde daha yavaş bir bileşen varsa aktarım hızı da o parçanın sınırına düşüyor. İşletim sistemi ve sistem yapılandırması da pratikte elde edilen performansı etkileyebiliyor.
USB4 Sürüm 2.0 henüz sınırlı sayıda cihazda bulunuyor. Daha yaygın seçenek, 2019’da duyurulan ilk USB4 sürümü. Burada üst sınır 40 Gbps olsa da standardın zorunlu tuttuğu minimum hız 20 Gbps. Dolayısıyla USB4 etiketi taşıyan her bağlantının 40 Gbps sunması gerekmiyor.
USB 3.2 tarafında hızlar 5 ile 20 Gbps arasında
Bir önceki nesilde isimler biraz daha karmaşık. 2017’de tanıtılan USB 3.2 Gen 2x2 yalnızca USB Type-C bağlantısını kullanıyor ve 20 Gbps bant genişliğine ulaşabiliyor.
USB 3.2 Gen 2, diğer adıyla USB 3.1, 10 Gbps hız sunuyor. USB 3.2 Gen 1 ya da eski adıyla USB 3.0 ise 5 Gbps seviyesinde kalıyor. Bu iki standart Type-A, Type-B, Micro-B ve Type-C gibi farklı konnektörlerle karşınıza çıkabiliyor.
Daha eski USB 2.0 standardının teorik aktarım hızı 480 Mbps. USB 1.0 ve USB 1.1 ise günümüz cihazlarında artık aktif biçimde kullanılan standartlar arasında yer almıyor.
USB portunun hızını nasıl anlarsınız?
Bağlantı noktasının şekli çoğu zaman yeterli bilgi vermediği için portun yanındaki işaretlere bakmak işe yarayabilir. Üç kollu USB simgesinin yanında bulunan “SS” ifadesi yüksek hızlı bağlantıyı gösterirken, sembolle birlikte verilen sayı aktarım hızına ilişkin bilgi sağlayabiliyor. Örneğin “10” işareti 10 Gbps bağlantıyı ifade ediyor. Şimşek şeklindeki logo ise bağlantı noktasında Thunderbolt desteğinin bulunduğunu gösteriyor.
Type-A portlarda kullanılan plastik renkleri de bazı cihazlarda fikir verebilir. Siyah bağlantılar USB 2.0, mavi girişler 5 Gbps destekleyen USB 3.2 Gen 1, kırmızı, mor veya turkuaz portlar ise 10 Gbps seviyesindeki USB 3.2 Gen 2 ile ilişkilendirilebiliyor.
Port üzerinde açık bir hız işareti bulunmadığında en güvenli yöntem cihazın teknik özelliklerine veya kullanım kılavuzuna bakmak. Windows tarafında Aygıt Yöneticisi gibi sistem bölümleri de bağlantı denetleyicisi hakkında ek bilgi verebilir.
USB’nin 1996’da kullanıma sunulan ilk sürümünden bugüne kadar değişmeyen temel amacı farklı cihazları ortak bir bağlantı üzerinden buluşturmak oldu. Buna karşılık hızlar ve standart adları önemli ölçüde değişti. Bugün aynı USB-C konnektörünün arkasında çok farklı performans seviyelerinin bulunabilmesi de bu nedenle yalnızca portun şekline bakarak karar vermeyi zorlaştırıyor.