İskandinavya'da Demir Çağı ve Viking Dönemi'ne ait evlerin zeminlerinde, ocaklarda ve kuyu çevrelerinde bulunan insan kemikleri, geçmişteki yaşamın pek bilinmeyen bir yönünü ortaya çıkarıyor. Geleneksel mezarlıkların dışında keşfedilen bu kalıntılar, bazı insanların ölümden sonra alışılmış defin törenlerinden farklı uygulamalara maruz kaldığını gösterdi. Üstelik kemiklerdeki yaralanma izleri, toplumun belirli kesimlerinin sistemli şiddetle karşı karşıya kalmış olabileceğine işaret ediyor.
Journal of Archaeological Method and Theory dergisinde yayımlanan araştırma, özellikle toplumun alt tabakalarında yaşayan ve tarihsel kayıtlarda fazla yer bulamayan insanların nasıl muamele gördüğüne odaklandı. Bulgular, dönemin sosyal ilişkilerini ve ölümle bağlantılı uygulamalarını yeniden değerlendirmek için önemli veriler sunuyor.
Evlerin zeminlerine yerleştirilen insan kemikleri
Danimarka Ulusal Müzesi'nden arkeolog Marianne Hem Eriksen liderliğindeki araştırma ekibi, İskandinavya genelinde konutların içinde ve çevresinde bulunan 192 insan kalıntısını inceledi. Bu kemikler, geleneksel mezar alanlarından farklı olarak ev tabanlarında, direk çukurlarında, ocaklarda ve kuyuların çevresinde keşfedilmişti.
Araştırmacılar, özellikle dikkat çeken 12 bireye ait kemikler üzerinde ayrıntılı analizler gerçekleştirdi. İncelemelerde ölümden önce veya ölüm sırasında oluşmuş kafa travmaları, kesici ve küt aletlerin neden olduğu yaralanmalar ve çeşitli iskelet kırıkları belirlendi. Şiddet belirtileri taşıyan bireylerin neredeyse tamamı yetişkinlerden oluşurken, kafa bölgesindeki darbeler ve birden fazla kemiğin kırılması dikkat çekti.
En çarpıcı bulgulardan biri ise küçük bir erkek çocuğuna ait kafatası parçasıydı. Kemik, bir evin iki farklı taban katmanı arasına yerleştirilmişti. Bu konum, çocuğun kafatasından alınan parçanın insanların gündelik yaşamlarını sürdürdükleri bir yapının parçası haline geldiğini gösteriyor. Evin sakinleri, bu kalıntının bulunduğu zeminin üzerinde yaşamlarını sürdürmüştü.
Geleneksel mezarlıklar şiddetin izlerini gizlemiş olabilir
Viking Dönemi genellikle savaşlar ve çatışmalarla ilişkilendirilse de geleneksel mezarlıklarda yapılan incelemeler farklı bir tablo ortaya koyuyordu. Bu alanlardaki insan kalıntılarında fiziksel travma görülme oranı yalnızca yüzde 0,7 ile 6 arasında değişiyordu.
Araştırmacılar, tarihsel anlatılarla arkeolojik bulgular arasındaki bu farklılığı anlamak için mezarlıkların dışına yöneldi. Yerleşim alanlarında keşfedilen insan kemikleri, şiddetin toplumun her kesimine aynı şekilde yansımamış olabileceği düşüncesini güçlendirdi.
Kemiklerin evlere ve diğer yapılara nasıl dahil edildiğine ilişkin birkaç olasılık üzerinde duruluyor. Araştırmacılar, bazı bireylerin kurban edilmiş veya infaz edilmiş olabileceğini değerlendiriyor. Bir diğer ihtimal ise cesetlerin uzun süre çürümeye bırakılması ve ardından kalan kemiklerin yapıların çeşitli bölümlerine yerleştirilmesi.
Bu uygulamaların özellikle toplumda dışlanmış veya düşük statüde bulunan insanlarla ilişkili olabileceği düşünülüyor. Böylece seçkin sınıflara ait anıtsal mezarlardan elde edilen bilgilerle yerleşim alanlarındaki kalıntıların anlattığı geçmiş arasında önemli bir ayrım ortaya çıkıyor.
Şiddetin gerçek boyutu daha yüksek olabilir
Araştırmada tespit edilen bütün kemik hasarlarını doğrudan kasıtlı şiddete bağlamak mümkün değil. Uzmanlar, bazı kırıkların kazalar, beslenme yetersizliği veya ağır fiziksel çalışma koşulları nedeniyle oluşmuş olabileceğini de belirtiyor. Bununla birlikte, yalnızca kemiklerde tespit edilebilen yaralanmalar üzerinden değerlendirme yapıldığında geçmişte yaşanan şiddetin tamamını belirlemek mümkün olmayabilir. Araştırmacılar, gerçek şiddet oranının mevcut bulguların gösterdiğinden daha yüksek olabileceğine dikkat çekiyor.
Çalışma, Demir Çağı ve Viking Dönemi İskandinavya'sında ölümün ardından uygulanan ritüellerin geleneksel defin törenleriyle sınırlı olmadığını ortaya koyuyor. Evlerin içine yerleştirilen parçalanmış insan kalıntıları, dönemin sosyal eşitsizlikleri, şiddet uygulamaları ve ölü bedenlere yaklaşımı hakkında geleneksel mezarlıkların tek başına sunamadığı bilgiler sağlıyor.