Bilim insanları, en büyük sürprizlerinden birini laboratuvar ortamında değil, bir kasaba pazarının tezgahları arasında yaşadı. Araştırmacılar, 2005 yılında kemirgenler dünyasına dair yeni bir keşfi duyurduklarında bunun sıradan bir biyolojik haber olduğu sanılıyordu.
Ancak incelemeler derinleştikçe, karşımızdakinin sadece yeni bir tür değil, yaklaşık 11 milyon yıl önce yeryüzünden silindiği düşünülen antik bir grubun son temsilcisi olduğu anlaşıldı. Lazarus etkisi, bir türün fosil kayıtlarından tamamen yok olup milyonlarca yıl sonra kanlı canlı bir şekilde yeniden ortaya çıkmasını tarif eden bir kavram. Laos kaya faresinin hikayesi de tam olarak bu tanıma uyuyor. İlk olarak 1996 yılında biyolog Robert Timmins’in Laos’taki yerel bir pazarda, yiyecek olarak satılan tuhaf görünümlü bir kemirgeni fark etmesiyle başlayan süreç, bilim insanlarını Londra’daki Doğa Tarihi Müzesi’ne kadar sürükledi. 2006 yılında yayımlanan kapsamlı bir makale ise gerçeği tüm netliğiyle ortaya koydu; bu küçük canlı, aslında 11 milyon yıl önce neslinin tükendiği sanılan Diatomyidae ailesinin bir üyesiydi.
Sincap görünümü ve ördek yürüyüşü
Doğal ortamında canlı olarak görüntülenen bu gizemli canlı, fiziksel özellikleriyle de alışılmışın dışında bir profil çiziyor. Dışarıdan bakıldığında sincap ve sıçan karışımı bir görüntü sergilese de, tırmanma konusunda akrabaları kadar yetenekli değil. Ağaç gövdelerine tırmanmak yerine, kireçtaşı kayalıkları üzerinde bir ördek gibi yalpalayarak yürümesi araştırmacıları şaşırtan detaylar arasında.
Laos kaya faresinin keşfi, modern bilimin yerel bilgiden neler öğrenebileceğinin de en somut kanıtlarından biri. Batılı bilim insanları kemik parçaları üzerine kafa yorarken, yerel halk bu canlıyı gündelik hayatlarının sıradan bir parçası olarak çoktan tanımıştı bile...