Antik Mısır eserlerinin nasıl üretildiğine dair önemli ayrıntılardan biri, kullanılan boya ve yapıştırıcıların içeriğiydi. Ancak binlerce yıllık eserlere zarar verme riski nedeniyle bu maddelerin kimyasal yapısını ayrıntılı biçimde incelemek uzun süre oldukça sınırlı kaldı.
Science Advances dergisinde yayımlanan yeni bir araştırma, bu soruna kütle spektrometresine dayalı proteomik analizlerle yaklaşmayı başardı. Çok küçük örneklerle çalışabilen yöntem sayesinde, Mısır eserlerinde kullanılan organik bağlayıcı ve yapıştırıcıların hangi canlı kaynaklardan geldiği daha ayrıntılı biçimde belirlendi.
Araştırmada İsveç, Birleşik Krallık ve Danimarka’daki müze koleksiyonlarından alınan eserler incelendi. MÖ 1425 ile MS 400 yılları arasına tarihlenen örnekler arasında ahşap lahitler, mezar duvar resmi parçaları, büstler ve kireç taşı mimari unsurlar yer aldı. Mikro örnekler üzerinde yapılan analizlerde sığır, koyun, keçi, at, eşek ve antilop gibi hayvanlardan elde edilen kolajen proteinlerine rastlandı. Bulgular, antik Mısırlı zanaatkarların hayvansal kökenli bağlayıcıları farklı malzemelerde oldukça yaygın biçimde kullandığını gösterdi. Bu maddelerin yalnızca belirli bir eser türüne özgü olmadığı, farklı yüzey ve üretim tekniklerinde de tercih edildiği anlaşıldı.
Araştırmanın dikkat çeken bir diğer sonucu, bitkisel proteinlerin de bazı örneklerde tespit edilmesi oldu. Susam ve moringa, diğer adıyla davul ağacı, tohumlarından gelen proteinler boya ve lahit örneklerinde bulundu. Bu bitkilerin yağları Antik Mısır’da gıda, tıp, kozmetik ve mumyalama gibi farklı alanlarda kullanılıyordu. Bu nedenle araştırmacılar, proteinlerin tohum işleme sürecinin bir yan ürünü olarak malzemelere karışmış olabileceği ihtimalini değerlendiriyor. Bununla birlikte bazı durumlarda bilinçli tercih yapılmış olması da mümkün.
Moringa yalnızca teknik bir malzeme olmayabilir
Moringa ağacının Antik Mısır kültüründeki simgesel yeri, bulgulara farklı bir anlam kazandırıyor. Zanaatkarların koruyucu tanrısı Ptah ile ilişkilendirilen ağacın ürünlerine lahitlerde rastlanması, kullanımın yalnızca teknik nedenlerle açıklanamayabileceğini düşündürüyor.
Araştırmacılara göre moringa kökenli maddeler, eserleri koruma veya kutsama amacıyla bilinçli biçimde seçilmiş olabilir. Böylece yeni çalışma, Antik Mısır sanatında kullanılan malzemelerin yalnızca fiziksel özellikleri için değil, kültürel ve dini anlamları nedeniyle de tercih edilmiş olabileceğine işaret ediyor.