NASA'nın Landsat 9 uydusu, Avustralya'nın ıssız çöllerinde yüz milyonlarca yıldır varlığını sürdüren sıra dışı bir jeolojik yapıyı görüntüledi. Batı Avustralya'nın Kimberley bölgesinde bulunan ve yukarıdan bakıldığında dev bir örümceği andıran bu oluşum, aslında eski bir göktaşı çarpışmasının izlerini taşıyor.
Örümcek Krateri (Spider Crater) olarak bilinen yapının uzunluğu yaklaşık 12,8, genişliği ise 11,3 kilometre. Merkezindeki örümcek ağına benzeyen bölümün çapı 4 kilometreye ulaşıyor. Çevresine yayılan kaya sırtları ise örümceğin bacaklarını andıran görünümü oluşturuyor.
Bilim insanları, kraterin yaklaşık 600 milyon ila 900 milyon yıl önce meydana gelen bir göktaşı çarpışmasıyla oluştuğunu düşünüyor. Ancak olayın kesin tarihi henüz belirlenebilmiş değil.
Örümcek Krateri'nin sırrı nasıl çözüldü?
1950'li yıllarda keşfedilen kraterin kökeni uzun süre tartışma konusu oldu. Uzak konumu ve engebeli arazisi nedeniyle ulaşılması güç olan bölgenin ayırt edici şekli, en iyi havadan veya uydular aracılığıyla görülebiliyor. Uydu görüntülerinde kırmızı kayaların arasına dağılmış seyrek yeşil bitki örtüsü dikkat çekiyor. Kraterin içinden kıvrılarak geçen ince akarsuyun çevresinde ise bitkiler daha yoğun.
Yapının oluşumuna ilişkin önemli kanıtlar 1970'li yıllarda bulundu. Araştırmacılar, kayalarda yüksek basınçlı çarpışmaların oluşturduğu şok konileri adı verilen özel kırıklar tespit etti. Bu koni biçimli yapılar, göktaşı çarpışmalarında ortaya çıkan güçlü şok dalgalarının izlerini taşıyor.
Kraterin merkezindeki tortul kaya katmanlarının ciddi biçimde bozulmuş olması da çarpışma açıklamasını destekledi. Bazı araştırmacılar geçmişte volkanik bir köken üzerinde durmuş olsa da sonraki incelemeler göktaşı çarpışmasına işaret etti. Kumtaşlarında bulunan şoklanmış kuvars ve zirkon kristalleri ise çarpışmanın açısını anlamak için önemli ipuçları sağladı.
Avustralya'da 3 milyar yıllık başka bir çarpışma izi
Avustralya'daki eski göktaşı çarpışmalarına ilişkin bulgular Örümcek Krateri ile sınırlı değil. Batı Avustralya'nın Pilbara bölgesindeki Kuzey Kutup Kubbesi'nde (North Pole Dome) yürütülen araştırmalar, çok daha eski bir çarpışmanın izlerini ortaya çıkardı.
Temmuz ayında açıklanan bulgulara göre bölge, yaklaşık 3,02 milyar yıl önce Dünya'ya çarpan bir uzay kayasının etkilerini taşıyor. Araştırmacılar, burayı bilinen en eski göktaşı çarpışma alanı olarak tanımlıyor. Çalışmanın başyazarı Profesör Chris Kirkland, çarpan gök cisminin kilometre ölçeğinde olabileceğini ancak kesin boyutunu belirlemenin mümkün olmadığını söyledi.
Bilim insanlarının en önemli kanıtı ise milyarlarca yıl boyunca korunabilen zirkon kristallerinden geldi. Bölgedeki kayalarda bulunan bazı kristallerin dallanan veya iskeleti andıran alışılmadık şekillere sahip olduğu görüldü. Kirkland'a göre bu yapılar, eski zirkon kristallerinin çarpışma sırasında ortaya çıkan aşırı ısıyla bozulması ve kısmen yeniden kristalleşmesi sonucunda oluşmuş olabilir. Mineral tarihlendirme yöntemleri de söz konusu değişimlerin yaklaşık 3 milyar yıl önce gerçekleştiğini gösterdi.
Araştırmacılar ayrıca çarpışmanın kayaçlarda uzun ömürlü bir kırık sistemi oluşturduğunu düşünüyor. Daha sonra bu çatlaklardan geçen sıvıların, kayalar ile su arasındaki kimyasal etkileşimi değiştirmiş olabileceği belirtiliyor. Bu süreçlerin erken Dünya'daki mineral oluşumunu ve mikrobiyal yaşam için uygun ortamları etkilemiş olması da ihtimaller arasında.