İnsanlık, yarım asırdan fazla bir süredir gökyüzüne bakıp uydumuzda kalıcı bir iz bırakmanın hayalini kuruyor. Soğuk Savaş yıllarından beri masada duran bu düşünce, nihayet somut bir bütçeyle gerçeğe dönüşme yoluna girdi. Ignition etkinliğinde duyurulan 20 milyar dolarlık devasa kaynak, NASA'nın Ay yüzeyinde kurmayı planladığı ilk kalıcı insan üssünün resmiyet kazanmasını sağladı.
Projenin nihai hedefi ise çok daha büyük; burası gelecekte yapılacak Mars yolculukları için hayati bir sıçrama tahtası vazifesi görecek. NASA Başkanı Jared Isaacman, Amerika'nın bu kez Ay'a geri döndüğünü ve orada kalıcı olacağını vurgulayarak kararlılıklarını ilan etti.
Planın ilk adımı, bu yılın sonlarında doğru Güney Kutbu'na gönderilecek üç kritik insansız kargo uçuşuyla başlıyor. "Moon Base I" adını taşıyan ilk sefer, uzay araçlarının motor itkilerinin Ay tozuyla etkileşimini ölçecek hassas cihazları yüzeye indirecek. Aynı zamanda yörüngedeki uyduların yerdeki nesneleri daha net izlemesini sağlayacak teknolojiler de bu uçuşta denenecek. Hemen ardından rota alacak ikinci misyon bölgeye gelişmiş Ay araçlarını ulaştırırken, üçüncü sefer ise uluslararası ajansların ortak malzemelerini taşıyarak zorlu çevre koşullarının maddeler üzerindeki yıpratıcı etkisini inceleyecek. Kurulacak bu ilk karakol, zamanla yüzlerce kilometrekarelik bir alana yayılan devasa bir şehre dönüşme potansiyeline sahip. Takvime göre 2029 ile 2032 yılları arasında erken barınma üniteleri kurulacak, 2032 sonrasında ise sürdürülebilir insan yaşamı resmen başlayacak.
Riskli ortaklıklar ve zaman yarışı
Bu devasa lojistik operasyonun ilk ayağında en büyük payı, Jeff Bezos’un sahibi olduğu Blue Origin kaptı. Şirket, "Blue Moon Mark 1" isimli iniş aracıyla kargoları taşımak adına 468 milyon dolarlık dev bir sözleşmeye imza attı. Ne var ki, NASA’nın ilan ettiği bu iddialı takvim uzay sektöründe ciddi şüphelerle karşılanıyor. Güvenilen bazı ortakların geçmiş karnesi pek iç açıcı değil. Örneğin, astronot giysilerini yetiştiremediği için tüm takvimi riske sokan Axiom Space, projede Ay aracı ortağı olarak yer alıyor. Kargo taşımacılığında sorumluluk verilen Astrobotic ve Intuitive Machines gibi firmalar ise daha önceki Ay misyonlarında yüzeye çakılarak başarısızlığa uğramıştı. Bu durum, test edilmemiş teknolojilerin vaat edilen sürelere yetişmesini tam bir muammaya dönüştürüyor.
Siyasi baskılar da NASA üzerindeki aceleciliği tırmandırıyor. Çin, 2030 yılına kadar uydumuza astronot indirme hedefinde emin adımlarla ilerlerken, ABD'yi liderlik koltuğundan etmek için devasa yatırımlar gerçekleştiriyor. Buna karşın NASA'nın asıl kozu olan Artemis programı bütçe aşımına uğradı ve planlanan takvimin çok gerisinde kaldı. Normalde 2024 yılında gerçekleşmesi beklenen Ay'a iniş tarihi, şimdiden 2028'e ertelenmiş durumda. Ay bilimci Simeon Barber, Çin'in bu yarışta ABD'yi geride bırakmasının şaşırtıcı olmayacağını savunuyor. Barber'a göre NASA, köşeye sıkıştığı için sürekli yeni planlar açıklamak zorunda hissettiği bir savunma pozisyonuna çekildi ve projenin arkasındaki asıl güç bilimden ziyade siyasi rekabetten ibaret. Yine de yetkililer umutlu; Ay'da elde edilecek her tecrübenin Dünya'daki yaşamı iyileştireceğine ve uzay keşiflerinde altın çağın başladığına inanıyorlar.