Yapay zeka okuryazarlığı lise sınavına giriyor: Çin'in 2030 hedefi hızlanıyor

Çin, 2030'a kadar tüm öğrencilere yapay zekâ okuryazarlığı kazandırmak istiyor. Reuters'ın araştırması, 200 milyon öğrencilik bu deneyin dengesiz ilerlediğini gösteriyor.

Yapay zeka okuryazarlığı lise sınavına giriyor: Çin'in 2030 hedefi hızlanıyor

Pekin’deki seçkin bir özel okulda okuyan 13 yaşındaki Peng Gaodi, yapay zekâ yardımıyla şimdiden 200'den fazla uygulama geliştirmiş. Bunlar arasında ödev teslim platformundan ikinci el pazar yerine kadar farklı projeler var. Peng’in hikâyesi, Çin’in okullarda yürüttüğü dev bir dönüşümün vitrin yüzü. Reuters’ın araştırmasına göre ilk ve ortaöğretimde yaklaşık 200 milyon öğrencisi olan Çin, dünyanın en büyük yapay zekâ destekli eğitim deneylerinden birini yürütüyor. Ancak bu deney ülkenin her köşesinde aynı biçimde ilerlemiyor.

2030 hedefi ve bağlayıcı planlar

Çin Eğitim Bakanlığı, Kasım 2024'te yayımladığı genelgeyle yapay zekâ eğitimini 2030'a kadar ilk ve ortaokullarda büyük ölçüde yaygınlaştırma hedefini koydu. Genelgeye göre küçük yaşlardaki öğrenciler yapay zekâyı tanıyıp deneyimleyecek, ortaokul öğrencileri onu anlayıp kullanmayı öğrenecek, lise öğrencileri ise ileri araçlarla proje üretecek.

Reuters’ın incelemesine göre artık iş yalnızca merkezî hedeflerle kalmıyor. Çin’deki eyalet ve büyükşehirlerin yaklaşık yarısı, okullarda yapay zekâ eğitimi için bağlayıcı planlar yürürlüğe koydu. Şanghay, her sınıf düzeyinde yılda en az 30 saat yapay zekâ dersi zorunluluğu getirdi. Pekin, 100 pilot okul kurmayı ve yapay zekâyı öğrenci sağlığının takibinde kullanmayı planlıyor. Ningxia ve Gansu bölgeleri ise yapay zekâ okuryazarlığını 2027'ye kadar okul giriş sınavlarına eklemeyi hedefliyor.

Bir yanda kişisel ders, diğer yanda yüz tanıma

Okullar teknolojiyi çok farklı amaçlarla kullanıyor. Bazıları öğrencileri yapay zekâyla bir şeyler üretmeye teşvik ederken, bazıları onu eksik kaynakları kapatmak için kullanıyor. Kırsal Anhui’deki Funan İlçesi Qinqing Lisesi buna bir örnek. Çoğu göçmen işçi ailelerinin çocuğu olan yaklaşık 4 bin öğrenci, öğretmen açığı nedeniyle yapay zekânın hazırladığı derslerle eğitim görüyor. Okul müdürü, bu sayede üniversiteye giriş oranının yüzde 60'ın altından yüzde 90'a çıktığını söylüyor. Reuters bu iddiayı doğrulayamadığını belirtiyor.

Bazı bölgelerde yapay zekâ derslerin ötesine geçiyor. Guizhou, sınıflara yüz tanıma ve davranış analizi sistemleri yerleştiriyor. Şanghay öğrencilerin ruh ve beden sağlığını izleyen sistemler kuruyor. Yunnan ise 14 bin sınıfı yapay zekâyla analiz etmeyi planlıyor.

Reuters’ın kamu ihale kayıtlarına dayanan hesabına göre yetkililer son bir yılda sınıflardaki yapay zekâ uygulamaları için en az 31 milyon dolarlık alım yaptı. Reuters bu rakamın gerçek tutarın altında kalmış olabileceğini de ekliyor. Danışmanlık şirketi iResearch, Çin’in 2025'te eğitimin dijitalleşmesine harcadığı tutarı yaklaşık 83 milyar dolar olarak tahmin ediyor.

Ödevde artış, sınavda düşüş

Bu kadar büyük bir yatırıma rağmen yapay zekâ okuryazarlığını ölçmek için ülke genelinde ortak bir sistem yok. Uygulama da bölgeden bölgeye büyük farklılık gösteriyor. Çinli eğitim teknolojisi girişimi ClassIn’in bir yöneticisi, uygulamaların darmadağınık ilerlediğini söylüyor.

Yapay zekânın öğrenme üzerindeki etkisine dair ilk veriler de karışık. Yaklaşık 27 bin genci kapsayan bir çalışmada yapay zekâ kullanımı ödev notlarında yüzde 18'lik artışla, aylık sınav notlarında ise yüzde 20'lik düşüşle ilişkilendirildi. 320 binden fazla öğrenciyle yapılan bir ankette de yapay zekâyı yoğun kullanan öğrencilerin hafıza, anlama ve analiz becerilerinin daha zayıf çıktığı görüldü. Ancak bu sonuçlar, düşüşün doğrudan yapay zekâdan kaynaklandığını kanıtlamıyor. Eğitimciler yine de öğrencilerin düşünme işini makinelere devretmesinden, yani “bilişsel dış kaynak kullanımı” denen durumdan endişe ediyor.

Bazı öğrenci ve aileler kendi önlemlerini alıyor. Peng, yapay zekâdan ipucu istemeden önce sorunu kendi başına çözmeye çalışıyor. Pekinli bir anne, kızının zor bir matematik problemiyle önce 15 dakika tek başına uğraşmasını, birkaç gün sonra da aynı soruyu yardımsız yeniden çözmesini istiyor.