Türkiye, yıllık 14,8 milyon adetlik kurulu akıllı telefon üretim kapasitesiyle bölgesel bir üretim merkezi olma potansiyeli taşırken, makroekonomik parametreler ve yasal mevzuatlar nedeniyle mevcut altyapısını tam verimlilikle kullanamıyor. Sektörel veriler, 2025 yılında IMEI kaydı yapılan yaklaşık 11,7 milyon adet akıllı telefondan yalnızca 5,27 milyon adedinin yerli üretim tesislerinden çıktığını, endüstrinin kapasite kullanım oranının ise yüzde 35,7 seviyesinde kaldığını gösteriyor. İç pazarda yüzde 35 seviyesine ulaşan ve yıllık 2,6 milyar dolarlık ekonomik kayba yol açan kayıt dışı cihaz girişleri, küresel bellek maliyetlerindeki artışlar ve tüketici kredilerindeki vadeli limit sınırları yerli akıllı telefon ekosisteminin önündeki temel yapısal engeller olarak sıralanıyor.
5G dönüşümü ve 20 bin TL'lik kredi limiti engeli
General Mobile İcra Kurulu Başkan Yardımcısı İlkay Cihaner, Türkiye'deki 5G mobil abone sayısının 42 milyona ulaşarak yeni nesil teknolojilere güçlü bir adaptasyon eğilimi gösterdiğini, ancak finansmana erişim kısıtlamalarının yerli cihaz penetrasyonunu baskıladığını belirtti. Sektörün önümüzdeki döneme ait talep ve düzenleme beklentileri şu maddelerden oluşuyor:
-
Kredi Limitlerinin Güncellenmesi: Ortalama akıllı telefon fiyatlarının 39 bin TL seviyesine ulaştığı piyasa koşullarında, 12 ay vadeli tüketici kredilerindeki 20 bin TL'lik üst sınırın iç pazarı daralttığı ifade ediliyor. Sektör temsilcileri, bu limitin en az 40 bin TL seviyesine çıkarılmasını talep ediyor.
-
Taksit Düzenlemesi: Yenilenmiş cihazlara uygulanan 12 aylık kredi kartı taksit imkanının yerli üretim 5G akıllı telefonları da kapsayacak şekilde genişletilmesinin, yerli teknoloji ekosistemine kaldıraç etkisi sağlayacağı öngörülüyor.
-
Vergi Teşvikleri ile Kayıt Dışılık Mücadelesi: Yılda 3 ila 3,5 milyon adet cihazın kaçak yollarla ülkeye girmesini engellemek adına, yalnızca Türkiye'de üretilen modelleri kapsayan özel vergi indirimleri veya muafiyetlerinin getirilmesi öneriliyor.
Yapay zeka yatırımları bellek maliyetlerini 6 kat artırdı
Küresel veri merkezleri ve yapay zeka altyapı yatırımları nedeniyle yüksek bant genişlikli belleklere (RAM/Depolama) yönelik talebin hızla artması, tüketici elektroniğinde ciddi bir tedarik zinciri ve maliyet baskısı oluşturdu. Akıllı telefon üretim bileşenlerindeki son durum ve gözetim belgesi talepleri şu şekildedir:
-
Komponent Maliyet Yapısı: Yapay zeka tabanlı bileşen talebi yüzünden bellek maliyetleri geçen yıla göre 6 kat artış gösterdi. Güncel mimarilerde bellek fiyatı, toplam cihaz üretim maliyetinin yüzde 50'sine ulaşmış durumda.
-
300 Dolar Gözetim Talebi: Mevcut 200 dolar seviyesindeki gözetim uygulaması, üreticileri zorunlu olarak giriş-orta segment ürünlere yönlendiriyor. Yüksek katma değerli ve yapay zeka destekli üst segment modellerin Türkiye'de üretilebilmesi için gözetim sınırının en az 300 dolar seviyesine yükseltilmesi gerektiği vurgulanıyor.
Kritik haberleşme ve yan sanayi ekosistemi
Küresel tedarik zincirlerinin çeşitlendiği, Doğu ve Batı arasındaki jeopolitik dengelerin değiştiği bu dönemde Türkiye; Avrupa pazarına yakınlığı, Gümrük Birliği üyeliği ve lojistik altyapısıyla stratejik bir ihracat üssü olma avantajına sahip. Sektör analistleri, otomotiv endüstrisindeki güçlü yan sanayi modelinin elektronik bileşen, mekanik parça ve IoT cihazı üretimi için de kurulması gerektiğini belirtiyor. Ayrıca siber güvenlik ve milli bağımsızlık stratejileri doğrultusunda Hindistan ve Avrupa örneklerinde olduğu gibi; modemler, fiber erişim donanımları ve kurumsal ağ çözümleri gibi kritik haberleşme ekipmanlarında da yerli üretimi koruyacak gümrük politikalarının ve gözetim mekanizmalarının devreye alınması gerektiği savunuluyor.